ประวัติตำบลบ้านไร่

 

 

ยุคที่ 1


ประมาณปี พ.ศ. 1990 พม่าได้แผ่อำนาจเข้ากรุงสุโขทัยและตีหัวเมืองทางเหนือเมืองเชียงใหม่ เมืองสอด เมืองเชียงเมืองเชลียง

เมืองสองแคว เมืองสระหลวง(พิจิตร) ก่อนที่จะเข้ากรุงสุโขทัย พิษณุโลก ถ้าเป็นฤดูน้ำหลากในเดือน 10 -11 น้ำจะท่วมมาก

พม่าจะพักแรมค่ายทหารที่บริเวณเหนือบ้านต่อบ้านซ่าน จะทิ้งซากคลองที่แยกจากแม่น้ำฝากระดานเพื่อลัดสู่แม่น้ำยมเพื่อเข้าสุโขทัย

และไปพิษณุโลก ได้ชื่อคลองนี้ ยังมีนามว่า คลองพม่า และจะมีเส้นทางทัพคู่ขนานกับคลองนี้เพื่อไปเมืองล่างอีก หลักฐานก็คือ

ซากเจดีย์เก่า สันนิษฐานว่ามีแม่ทัพมาเสียชีวิตด้วยโรคร้ายจึงสร้างเจดีย์ และเสาหงส์ตั้งไว้จึงได้สร้างวัดขึ้นที่นี่ และได้รับอิทธิพล

ศิลปะสืบทอด เช่น เจดีย์ เสาหงส์ กุฎิพระหลังใหญ่ ซึ่งยังอิทธิพลพม่าต่อมาให้เราเห็นถึงปัจจุบัน


ที่มา : จากบันทึก นายเว้ง ขำพงษ์ ครูโรงเรียนบ้านไร่ บันทึกปี 2465

 

ยุคที่ 2


เมื่อประมาณหนึ่งร้อยปีเศษมาแล้ว (ประมาณ พ.ศ. 2430 – 2440) ชาวลาวจากนครเวียงจันทร์ ประเทศลาว ที่เรียกกันว่า

ลาวพรวน กลุ่มหนึ่งได้อพยพหนีภัยสงครามเข้ามาอยู่ในประเทศไทยและตั้งถิ่นฐานที่เมืองด้ง (บ้านหาดเสี้ยว อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย

ในปัจจุบัน) แต่อยู่ได้ไม่นานก็ถูกเจ้าของถิ่นเดิมรบกวนจึงต้องอพยพร่นลงมาทางใต้ ตามแนวลุ่มแม่น้ำยมจนถึงบ้านสระบู (บ้านหนองกลับ

อ.สวรรคโลก ในปัจจุบัน) ได้หักร้างถางป่าอยู่รวมกับเจ้าของถิ่นเดิมได้ประมาณเกือบยี่สิบปี ก็ไม่สามารถที่จะทนการรบกวนจากเจ้าของถิ่น

เดิมได้อีก จึงอพยพแยกกันเป็นสามกลุ่ม โดย


กลุ่มที่ 1 อพยพมาตั้งถิ่นฐานที่บริเวณตำบลบ้านซ่านปัจจุบัน


กลุ่มที่ 2 อพยพมาตั้งถิ่นฐานบริเวณตอนเหนือของตำบลบ้านไร่ (ปัจจุบันเป็นหมู่ที่ 1,2)


กลุ่มที่ 3 อพยพมาตั้งถิ่นฐานที่บ้านประดู่หลุม (ปัจจุบันเป็นบ้านแม่น้ำหมู่ที่ 6 ต.บ้านไร่)


กลุ่มนี้บางส่วนไม่พอใจพื้นที่เป็นที่ลุ่ม มีน้ำท่วม จึงได้แยกตัวออกไปหาที่อยู่ใหม่ในที่ทางตอนใต้ ปัจจุบันคือ หมู่ที่ 4 บ้านดอนจันทร์ ต.บ้านไร่

่ชาวลาวพรวนที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานในบริเวณตำบลบ้านไร่นี้ล้วนนับถือศาสนาพุทธจึงได้มีการสร้างวัดเพื่อใช้เป็นที่บำเพ็ญกุศลและบวชลูกหลานขึ้น

โดยกลุ่มที่ 1 ได้สร้างวัดบ้านซ่าน ขึ้นก่อน ต่อมากลุ่มที่ 2 จึงได้สร้างวัดบ้านไร่ สำหรับกลุ่มที่ 3 ก็ได้สร้างวัดขึ้นเช่นกัน แต่เนื่องจาก

กลุ่มนี้เป็นชุมชนขนาดเล็ก วัดจึงกลายเป็นวัดร้างและหมดสภาพไปในที่สุด


ชื่อ บ้านไร่ เกิดขึ้นจากการที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานแต่เดิม ได้ช่วยกันแผ้วถางป่าใช้ในการทำไร่ ในระยะแรก แต่ต่อมาภายหลังจึงได้ปรับปรุงเป็นที่นา

ชื่อ บ้านไร่ จึงเป็นที่เรียกชุมชนนี้และได้กลายเป็นชื่อ ตำบลบ้านไร่ ในปัจจุบัน